7°C rozproszone chmury

Młodzież z Jarosławia walczyła o wolną Ojczyznę

Oświata, Młodzież Jarosławia walczyła wolną Ojczyznę - zdjęcie, fotografia

„O WOJNĘ POWSZECHNĄ ZA WOLNOŚĆ LUDÓW, Prosimy Cię Panie! O BROŃ O ORŁY NARODOWE, Prosimy Cię Panie! O ŚMIERĆ SZCZĘŚLIWĄ NA POLU BITWY, Prosimy Cię Panie! O GRÓB DLA KOŚCI NASZYCH NA ZIEMI NASZEJ, Prosimy Cię Panie! O NIEPODLEGŁOŚĆ, CAŁOŚĆ I WOLNOŚĆ OJCZYZNY NASZEJ Prosimy Cię Panie!" (Mickiewicz: Litania pielgrzymska)

Tak modlił się wieszcz narodu, kiedy po śmiertelnych zapasach legła Ojczyzna w grobie, a na Jej pomniku napisano „Finis Poloniae”. Oczekiwana wojna powszechna ogarnęła płomieniem całą Europę. Wolność przyszła do Polski w ostatnich dniach października i pierwszych dniach listopada 1918 roku. W niniejszym opracowaniu chciałbym przybliżyć czytelnikom postaci i wydarzenia historyczne, które przyczyniły się do uwolnienia naszego narodu spod władzy dwugłowego potwora austriackiego. w 1887 roku z inicjatywy Zygmunta Balickiego założony został we Lwowie Związek Młodzieży Polskiej „ZET”. Była to tajna młodzieżowa organizacja do której należała znaczna część młodzieży akademickiej. Pierwsze tajne organizacje tworzone były przez uczniów galicyjskich szkół. Miały one charakter kółek samokształceniowych i naukowych. Na spotkaniach omawiane były zagadnienia pomijane w programach szkolnych.

W Jarosławiu tak jak i w innych miastach organizacje młodzieżowe były wiodącymi, wysuwającymi na przełomie XIX i XX wieku hasła niepodległościowe. W 1908 r. został założony tajny Związek Walki Czynnej. W roku 1910 z inspiracji związku powstawały legalne organizacje paramilitarne: towarzystwo „Strzelec” w Krakowie i Związek Strzelecki we Lwowie. W latach 1909-1914 działalność narodowo-niepodległościowa w Jarosławiu przejawiała się w rożnych formach. Obok pracy w kółkach samokształceniowych akcji tworzenia oddziałów paramilitarnych organizowane były obchody rocznic narodowych. Szczególnie uroczyście obchodzone były rocznice powstania styczniowego oraz rocznice uchwalenia Konstytucji 3 Maja.

W momencie wybuchu I wojny światowej nastało w społeczeństwie polskim przekonanie, że wojna trzech zaborców przyniesie Polsce upragnioną wolność. Przeciągająca się wojna powodująca spustoszenie w całej Europie tworzy atmosferę wzburzenia mas ludowych prowadzących wojnę przez zaborców. Cała Europa pragnie jak najszybszego zaniechania działań wojennych. Punktem zwrotnym jest wybuch Wielkiej Rewolucji Październikowej, w wyniku której władze w Rosji przejęła klasa robotnicza tworząc pierwsze państwo socjalistyczne. Młode państwo w myśl programowych założeń deklaruje tezę o prawie narodu polskiego do niepodległości. Wydarzenia rewolucyjne głośnym echem odbijają się wśród społeczeństwa Galicji. W okresie poprzedzającym upadek Austrii podjęta zostaje szeroko zakrojona akcja propagandowa. „Polska Organizacja Narodowa”, która swój pierwszy krok uczyniła w organizacji potężnej manifestacji w związku zawarciem pokoju brzeskiego. Jarosławska organizacja została założona przy końcu 1917 r. z inicjatywy sekretarza magistratu dr Władysława Bachowskiego, profesorów gimnazjalnych Andrzeja Wandasia i Jacka Zielińskiego. Utworzono tzw. Straż Bezpieczeństwa, do której należeli uczniowie szkół średnich pod komendą prof. Kazimierza Skarbowskiego.

Akcję rozbrajania zaborców rozpoczęła samodzielnie młodzież w nocy z 31 października na 1 listopada. Jeden z oddziałów udał się do siedziby „Platzkommando”, rozbroił żołnierzy i zabrał wszystką broń. W tym samym okresie na zebraniu „Wydziału Ścisłego” postanowiono rozpocząć akcję przejęcia władzy.

Polska Organizacja Narodowa i Polska Organizacja Wojskowa zostały zaskoczone szybkim biegiem wydarzeń. Jednak 31 października przystąpiły także do rozbrajania żołnierzy armii austro-węgierskiej. 1 listopada obsadzone zostały siłami POW lub Gwardii Narodowej koszary 34 pułku obrony krajowej, koszary 77 pułku piechoty, dworzec kolejowy, obóz jeńców przy ulicy Słowackiego, magazyny wojskowe, mosty. 2 listopada usiłowali przejąć władzę w mieście przedstawiciele starostwa i urzędu magistrackiego. Wydział Ścisły Organizacji Narodowej podporządkował się staroście Michałowi Rawskiemu, reprezentanci wydziału weszli w skład nowopowstałego organu władzy. Wobec sprzeciwu społeczeństwa miasta próba „zamachu stanu” nie powiodła się. Skłoniła ona jednak wydział ścisły do reorganizacji. 3 listopada uzupełniono skład Wydziału, zmieniając również jego nazwę: Reprezentacja Rządu Polskiego w Jarosławiu.

Wracając do pamiętnych wydarzeń z 31 października na 1 listopada, chciałbym wspomnieć o zasługach komendanta gwardii Kazimierza Skarbowskiego, który razem ze Zdzisławem Grabowskim i Andrzejem Wandasiem docierali wszędzie, gdzie działała młodzież. Kazimierz Skarbowski rozesłał także patrole do wszystkich obiektów, w których znajdowały się jednostki wojskowe. Wydano również pierwsze zarządzenia, mianowano komendantem miasta mjr. Krajewskiego, którego zobowiązano do omówienia warunków przyjęcia z austriackim komendantem gen. Schubertem. Gen. Schubert o godz. 11 w nocy przyjął delegatów, którzy odczytali mu wezwanie POW jako reprezentantów „Tymczasowego Rządu Polskiego” i wezwali do podporządkowania się temu wezwaniu.

Oto treść wezwania: „Wydział Ścisły Organizacji Narodowej” zawiadamia Pana, że w zastępstwie Rządu Polskiego obejmuje sam władzę nad miastem, zaś komendę nad siłami zbrojnymi porucza mjr. Krajewskiemu aż do czasu, gdy Rząd Polski co do tych władz wyda odnośne zarządzenie. Oddanie wszystkich obiektów wojskowych, inwentarza żywego i martwego, i tego wszystkiego co pozostaje pod zarządem wojskowym, ma nastąpić natychmiast w ręce mjr. Krajewskiego, który wydeleguje oficerów Polaków do objęcia wyznaczonych ich czynności”.

Gen. Schubert przyjął zobowiązanie, ale równocześnie prosił o zabezpieczenie jego osoby. Mimo podjęcia zobowiązania Schubert nie dotrzymał słowa, telegrafuje do Niska i Rozwadowa, aby przybył natychmiast batalion niemiecki, celem stłumienia rewolty polskiej. Dowiedziawszy się o złamaniu przyrzeczenia przez Schuberta POW obawiając się grożącego niebezpieczeństwa na wypadek przybycia oddziałów niemieckich, również ze swej strony depeszuje do kolejarzy w Przeworsku, podając zaistniałe fakty, a ci kierują transport Niemców w kierunku Krakowa.

Ta dynamika działalności i mobilizacji całego społeczeństwa Jarosławia była wynikiem powstania tego rodzaju organizacji złożonej z ludzi wszelkich klas i różnych zapatrywań politycznych, a mających jedynie na celu zabezpieczenie i uratowanie dla powstającego Państwa Polskiego majątku społecznego. Wypadki historyczne w jakich wzięła udział polska młodzież Jarosławia, chwytająca za broń i pełniąca przez szereg tygodni ciężkie żołnierskie obowiązki, jest dowodem patriotycznej postawy wobec ukochanej Ojczyzny.

Tomasz KULESZA

W opracowaniu wykorzystane zostały następujące materiały:

Kazimierz Skarbowski „Jarosław i noc 1918”,

Materiały i studia muzealne t. V- Przemyśl 1982.

*) Tytuł pochodzi od redakcji

 

 

Młodzież z Jarosławia walczyła o wolną Ojczyznę komentarze opinie

Dodajesz jako: Zaloguj się

Oświata, Jarosław miasto - więcej informacji