Zabytek w Pawłosiowie woła o ratunek. Czy uda się ocalić unikatowe wieżyczki?

Zabytkowe budynki pozostałe po majątku Siemieńskich w Pawłosiowie niszczeją. Obywatelska Rada Kultury ORKA apeluje choćby o doraźne zabezpieczenie unikatowych drewnianych wieżyczek, które z roku na rok ulegają destrukcji. Konserwator nakazał starostwu powiatowemu prace, ale minister ten nakaz uchylił. Czy w gąszczu urzędniczych zawiłości uda się wieżyczki uratować?

Zbigniew Polit, inicjator powstania Obywatelskiej Rady Kultury o konieczności ratowania tego, co zostało jeszcze z czasów świetności dworu Siemieńskich w Pawłosiowie, pisał już kilka lat temu do administratora zabytku, czyli władz powiatu jarosławskiego. – Unikatowe, drewniane wieżyczki, pod wpływem wiatru i deszczu ulegają stopniowej, bezpowrotnej destrukcji. A przecież szkoda. W naszym powiecie mamy zbyt mało podobnych zabytków, byśmy mogli dopuścić do zniszczenia tych elementów architektury drewnianej – apelował. Uczulał także konserwatora zabytków na tę sprawę. Czy jest jakiś skutek tych zabiegów?

Lata świetności dawno za nim 

Wzmianki o pawłosiowskim folwarku pojawiają się na początku XVI wieku. W 1572 roku majątek ten trafił w ręce Jezuitów, którym podarowała go Zofia Odrowążówna. W roku 1773 powstał nowy dwór na miejscu poprzedniego. Austriacy wystawili go na licytację  po kasacie zakonu Jezuitów. Majątek kupił Wilhelm Siemieński i to on przebudował dwór w stylu klasycystycznym. W roku 1915 roku sam pałac uległ zniszczeniu, a właściciele przenieśli się do oficyny. Ostatnim właścicielem majątku był Stanisław Siemieński-Lewcki. Po II wojnie znajdowały się tu: gimnazjum rolnicze, technikum weterynaryjne i szkoła ogrodnicza. Od 2013 roku w tym miejscu znajduje się Centrum Integracji Społecznej „Pawłowe Sioło”. Na klombie zobaczyć możemy tarczę herbową z nieistniejącego już pałacu. Herb Rogala na tej tarczy wskazuje na dziedziczki z rodziny Lewickich. Swój układ zachował park, na terenie którego, za oficyną znajduje się późnobarokowa kapliczka z figurką św. Antoniego, jedyna pozostałość po Jezuitach. Z okresu międzywojnia pochodzi figurka Matki Bożej Niepokalanej. W parku jest sporo ciekawych gatunków drzew, m.in. miłorząb japoński, tulipanowiec amerykański i sosna limba.

Zachowała się oficyna, spichlerz, stajnia, czworaki. Stan obiektu, a zwłaszcza drewnianych wieżyczek wzbudził niepokój Zbigniewa Polita, mieszkańca sąsiedniej Tywoni. Do Starostwa Powiatowego w Jarosławiu pisał o tym już w 2019, a potem w 2020 roku. Apelował o wnioskowanie o pieniądze w ministerstwie kultury i dziedzictwa narodowego, pisał do wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Konserwator nakazał, minister to uchylił

W lutym 2021 roku Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków w Przemyślu nakazał Powiatowi Jarosławskiemu konserwację i remont drewnianych wieżyczek, balkonów i ganków oraz dekoracyjnych drewnianych szczytów i wsporników wraz ze wzmocnieniem lub rekonstrukcją zniszczonych elementów konstrukcyjnych oraz konserwacją, uzupełnieniem i częściową rekonstrukcją detalu. Prace miały też objąć wymianę pokrycia dachowego wieżyczek z powtórzeniem  

układu i kształtu formatek oraz odtworzeniem dekoracyjnych obróbek blacharskich i zwieńczeń. Prace, które konserwator nakazał powiatowi powinny być zrealizowane do końca listopada 2023 roku. Czy będą?  – Zarząd Powiatu Jarosławskiego w dniu 24.02.2021 r. za pośrednictwem Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Przemyślu, wniósł odwołanie od wyżej wymienionej decyzji do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – odpowiada Konrad Sawiński ze Starostwa Powiatowego w Jarosławiu. Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w lipcu 2021 roku uchylił decyzję konserwatora w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. 

Kapturów konserwator nie chce 

Zbigniew Polit zgłaszał pomysł doraźnego zabezpieczenia wieżyczek, których los jest zagrożony. – Jest to uszyty z brezentu lub skręcony z wodoodpornej sklejki kaptur, nasadzony dźwigiem od góry. Kaptur ten powinien mieć w górnej strefie 2 wywietrzniki osłonięte od góry przed deszczem – uważa pomysłodawca. Ale to rozwiązanie nie będzie zastosowane. – Zgłoszona przez pana Zbigniewa Polita propozycja  nie znalazła akceptacji Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Przemyślu, ponieważ zabezpieczenie wieżyczek w ten sposób mogłoby doprowadzić do naruszenia ich struktury – tłumaczy Konrad Sawiński. 

Trwają prace koncepcyjne 

Jaki więc władze powiatu mają pomysł na uratowanie zabytku? – Warto przypomnieć, że decyzją Rady Powiatu, do budżetu została wprowadzona kwota 200 tys. złotych na wykonanie programu funkcjonalno-użytkowego oraz koncepcji „Powiatowe Centrum Sportu Rekreacji i Rehabilitacji w Pawłosiowie”, obejmujących również rzeczony pałac. Obecnie trwają prace koncepcyjne –  wyjaśnia Konrad Sawiński. 

Hubert Lewkowicz 

FOT. Zbigniew Polit, Jakub Zarzecki